فراگیری پزشکی مستلزم کسب تجارب بالینی در ارتباط با بیماران و مواجه با طیف گسترده ای از تجارب عاطفی و فیزیکی بیماران است. بنابراین فرصت مشاهده، مصاحبه و معاینه بیماران یک امتیاز است که به دانشجویان پزشکی اعطا شده است و دانشجویان بایستی نسبت به مسوولیت خود در قبال بیماران و حرفه پزشکی آگاهی یابند. از سوی دیگر در سیستم سلامت و ارائه خدمات نیز استانداردها و دستورالعمل هایی برای نحوه برخورد با بیمار آموزشی و حد مجاز برای چنین آموزشی به وضوح تدوین نشده است. در این مقاله مروری با رجوع به مقالات و کتب، مسایل اخلاقی آموزش بالینی پزشکی مورد بحث قرار گرفته است و سعی شده تا کدهای اخلاقی متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی کشورمان ارایه گردد. با توجه به جایگاه مقدس پزشکی از نظر اجتماعی و نیز دین اسلام تربیت پزشکان متعهد و متخصص در دانشگاه امری ضروری است و از دانشجویان انتظار می رود که طی دوران آموزش پزشکی نسبت به ارتقای نگرش های حرفه ای، مهارت های ارتباطی، برخوردهای حرفه ای و استانداردهای رفتار عمومی حساس باشند. در این مقاله با مرور متون کدهای اخلاقی و اصول رفتاری آموزش بالینی در ارتباط با بیماران، اساتید بالینی، هم کلاسی ها، سایر افراد تیم درمان و اصول اخلاق حرفه ای در محورهای رفتار حرفه ای دانشجویان در محیط های آموزشی، پژوهشی و بالینی، آمده است.

با پررنگ شدن مفاهیم حقوق بشری در نیمه دوم قرن بیستم و تاکید بیشتر بر ارزش های اجتماعی، اخلاقی، زیست محیطی، اقتصادی و بشردوستانه که در کانون توجه جهانی قرار می گیرند، مفاهیم جدیدی خلق می شوند که شرکت های چندملیتی به واسطه نقش بی بدیل خود در تجارت جهانی از آن برکنار نمی مانند؛ کدهای رفتاری-اخلاقی یکی از این مفاهیم به شمار می رود. از سوی دیگر، فقه و حقوق اسلامی نیز در خصوص معاملات و تجارت بین الملل از همان قواعد ناظر بر حقوق خصوصی افراد تبعیت می کند که حقوق بشر را در بر گرفته و در تعامل با شرکت ها قابل بررسی است. این مقاله بر آن است با روش توصیفی تحلیلی، جایگاه کدهای اخلاقی و اصول رفتاری را در حقوق بین الملل در خصوص شرکت ها و حقوق اسلام در سه حوزه حقوق بشر، حقوق کار و حقوق زیست محیطی ارزیابی کند و نشان دهد که حقوق اسلام و حقوق بین الملل معاصر در بحث حقوق بشر به عنوان اساس کدهای رفتاری و اخلاقی شرکت ها وجه اشتراک دارند.

کدهای اخلاقی و رفتاری در آموزش شامل ارزش ها و اهداف حرفه ای هستند که دستورالعمل هایی را برای مربیان در رابطه با عملکردشان ارائه می دهد. آموزش آنلاین نیز گونه خاصی از رویکردهای آموزشی بوده، ریشه در ارتباطات مبتنی بر کامپیوتر دارد. از آن جایی که این نوع آموزش به صورت تشکیل کلاس های مجازی و از طریق شبکه اینترنتی صورت می گیرد، چالش های اخلاقی خاص خود را داشته، نیازمند ارائه کدهای اخلاقی در رابطه با عملکرد سیستم آموزشی، مربیان، کارمندان و دانشجویان است. به طور خلاصه کدهای اخلاقی در آموزش آنلاین شامل: قابلیت دسترسی یکسان به اینترنت، بر خورداری از صداقت دانشگاهی، الزام به حفظ حریم خصوصی و محرمانه ماندن اطلاعات افراد، الزام به اجتناب از تقلب در جستجوی آکادمیک، الزام به رعایت کپی رایت و استفاده منصفانه از منابع و الزام به اجتناب از تخلفات اخلاقی هستند. هدف از مقاله حاضر، توضیح درباره این کدهای اخلاقی در آموزش آنلاین است.

نظر به اینکه جامعه ایران، جامعه ای مذهبی است، پایبندی به فرهنگ ملی و مذهبی و ارزش های برآمده از این فرهنگ در تبلیغات تلویزیونی ضرورتی انکارناپذیر است، اما در حال حاضر، تبلیغات تهیه شده در کشور، تطابقی با مسائل فرهنگی و اجتماعی کشور ندارد و بسیاری از تبلیغات تولیدی تنها کپی برداری از تبلیغات معروف و پرفروش دنیاست؛ بنابراین، هدف از پژوهش حاضر، پاسخ به دو پرسش است، نخست، کدهای اخلاقی موجود در تبلیغات تلویزیونی در کشور ایران کدام اند؟ و سپس اولویت بندی این کدهای اخلاقی از نظر متخصصان صنعت و مصرف کنندگان چگونه است؟ روش پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر جمع آوری داده ها، توصیفی پیمایشی است.جامعه آماری این پژوهش در یک بخش، خبرگان صنعت تبلیغات و در بخش دیگر، دانشجویان دانشکده مدیریت شهر تهران را در برمی گیرد. حجم نمونه نیز در بخش خبرگان 30 نفر و در بخش دانشجویان 384 نفر است. نتایج نشان داده است که کد اخلاقی «صداقت و راستی» بالاترین میزان اهمیت را هم از دیدگاه دانشجویان و هم از دیدگاه متخصصان داشته است و در نهایت، کدهای شناسایی شده در قالب 9 شاخه اصلی دسته بندی شده اند.

مقدمه انتظار می رود آموزش در سطوح عالی، افرادی بالغ تر، اخلاق مدارتر و حرفه ایی را در جامعه پرورش دهد. از آنجا که اساتید دانشگاه نقش موثری در نهادینه سازی رفتارهای مطلوب اخلاقی در دانشجویان ایفا کنند، اهمیت داشتن مدلی برای اخلاق حرفه ای اعضای هیات علمی دانشگاه، پررنگ تر می شود. این پژوهش با هدف طراحی مدل کدهای رفتاری و اخلاقی اعضای هیات علمی دانشگاه های ایران اجرا شده است. روش این پژوهش از منظر هدف، بنیادی و از منظر روش، زمینه یابی است، در این تحقیق، داده ها با استفاده از ابزار مصاحبه نیمه ساختارمند جمع آوری گردید. زمان اجرای این مطالعه سال 1400 است. با استفاده از مدل نمونه گیری گلوله برفی، با اساتید دانشگاهی جلسات مصاحبه تنظیم شد. محققان با انجام 13 مصاحبه به اشباع رسیدند و برای حصول اطمینان، 3 مصاحبه دیگر انجام شد. هر مصاحبه از طریق نرم افزار MAXQDA2020 تحلیل و با استفاده از روش گراندد تیوری با رویکرد گلاسر و اشتراس، کدگذاری انجام و مدل نهایی استخراج شد. یافته ها کدهای رفتاری و اخلاقی اعضای هیات علمی دانشگاه ها، شامل 9 طبقه اصلی است: اصیل بودن (پدیده محوری)، یادگیرنده، مصمم و هدفمند بودن (شرایط علی)، مهارت حل مساله، مهارت برقراری ارتباط موثر، مهارت تیم سازی و مشارکت طلبی (راهبردها)، صلاحیت علمی داشتن(شرایط میانجی)، پایبندی به قوانین و هنجارپذیری (زمینه) و رهبر یادگیری (پیامد). نتیجه گیری تفاوت این پژوهش، با سایر پژو هشها، توجه به درون مایه اصالت فردی است. همچنین، مفهوم رهبر یادگیری به عنوان اصلی ترین نقش اعضای هیات علمی دانشگاه ها، مد نظر می باشد.

یکی از راه های گسترش اخلاق در سازمان ها، تبیین رفتارهای پذیرفته شده اخلاقی در موقعیت های خاص، در قالب کدهای اخلاقی است که محتوای آن از توجه به تفاوت های ایدئولوژیک و فرهنگی در جوامع مختلف متفاوت خواهد بود. تدوین کدهای اخلاقی برای آموزش دهندگان بالینی پزشکی، به علت مسوولیت هم زمان آموزش و درمان، و تعارض احتمالی حاصل از آمیختگی این دو، ضروری است. این مطالعه به منظور تدوین کدهای اخلاقی برای آموزش دهندگان بالینی پزشکی با رویکرد اسلامی - ایرانی انجام شد. این مطالعه توسعه ای در سه مرحله انجام شد. در مرحله اول متون داخلی و خارجی مرور و به روش تحلیل محتوا بررسی شد و بر مبنای مفاهیم استخراج شده، پیش نویس اولیه کدهای اخلاقی برای آموزش دهندگان بالینی پزشکی آماده شد. در مرحله دوم با تشکیل جلسات بحث متمرکز و کسب نظر متخصصان، پیش نویس کدها اصلاح و در مرحله سوم توسط 24 نفر از صاحب نظران ملی اعتباریابی شد و ویراست سوم برای طرح در مراجع رسمی آماده شد.حاصل این پژوهش 55 کد یا توصیه اخلاقی است که تحت 18 موضوع (وجدان کاری، مسوولیت پذیری، احترام به دیگران، تعالی علمی، احترام به آزادی دیگران، عدالت، سعه صدر، پایبندی به احکام شرعی و احترام به آداب اسلامی، عفاف، جلب اعتماد، تواضع، قناعت، ارتباط با همکاران، توجه به بیمار، توجه به دانشجو، خوش خلقی، رازداری، و نظم) طبقه بندی شده است. استخراج مفاهیم و موضوعات اخلاقی از منابع غنی اسلامی - ایرانی، امکان پذیر بوده و زیربنای مناسبی برای تدوین کدهای اخلاقی در زمینه آموزش پزشکی فراهم کرد. انتظار می رود این کدها به دلیل تناسب با فرهنگ و اعتقادات ایرانیان بهتر پذیرفته شود و در صورت ایجاد زمینه های مناسب سازمانی، اجرای آن در محیط های آموزشی ایران در مقایسه با استفاده از کدهای اخلاقی تدوین شده در دیگر کشورها با کمترین اشکال مواجه خواهد شود.

با ظهور فناوری های اطلاعاتی و ارتباطاتی و گسترش اینترنت و شبکه های اجتماعی، کنشگری روحانیت شیعه وارد صحنه ی جدیدی به نام کنشگری مجازی شده است. کنشگری مجازی در بستر فضای مجازی و شبکه های اجتماعی، بین کنشگر و مخاطب صورت می گیرد. به هرگونه فعالیتروحانیون که با هدف رساندن پیام دین به مخاطبان در بستر شبکه های اجتماعی انجام می شود، کنشگریروحانیت در شبکه های اجتماعی اطلاق می گردد. کنشگری روحانیت در شبکه های اجتماعی، عملی بی قیدوشرط نیست، بلکه نیازمند اصول و آیین نامه ی اخلاقی است. این نوشتار به دنبال آن است که مهم ترین مصادیق اجرایی اصول اخلاقی را به عنوان کدهای اخلاقی در کنشگری روحانیت در شبکه های اجتماعی شناسایی و بررسی کند. این تحقیق از نوع تحقیقات نظری و اسنادی است و از نظر روش گردآوری و تحلیل اطلاعات، کیفی محسوب می شود. اطلاعات تحقیق با روش استقرا و مشاهده ی کنشگران جمع آوری و با کمک منابع اسنادی تفسیر شده اند.

کدهای اخلاقی اهدا و انتقال خون به عنوان سندی فراملی هنجارهایی ایجابی و سلبی را با هدف تبیین حقوق و تکالیف داوطلبان اهدای خون، مراکز انتقال خون و بیماران نیازمند مقرر داشته است. می توان مدعی شد رعایت این هنجارها اولا هرچه بیشتر سلامت خون و فرآورده های اهدایی را تضمین می کند؛ ثانیا به تداوم اهدای خون از سوی افراد و تقویت انگیزش آن ها کمک خواهد کرد؛ ثالثا حقوق اهداکنندگان و دریافت کنندگان خون را از آغاز فرآیند غربالگری تا تزریق خون یا فرآورده مربوط تضمین و از نقض آن ها جلوگیری خواهد کرد.این سند همچنین با تدارک یک نظام اخلاقی مشترک، مبنایی را برای مواجهه با چالش های اخلاقی مرتبط با طب انتقال خون و اتخاذ تصمیم و راه حلی درخور به دست داده است.در این نوشتار تلاش خواهیم کرد با روش توصیفی تحلیلی، هنجارهای یادشده و مبانی آن را به بحث بگذاریم.به باور نویسندگان این نوشتار، انتقال خون به واسطه ماهیت و اقتضائات خاصی که داراست، مشابه برخی کشورها به ویژه ایالات متحده، در ایران نیز نیازمند رژیم حقوقی و جبرانی متناسبی است. در نوشتار پیش رو به فراخور به تبیین این وضعیت و مدعا نیز خواهیم پرداخت.

پیش زمینه و هدف: دانشجویان پرستاری به عنوان پرستاران آینده، بزرگ ترین گروه ارایه دهنده مراقبت سلامت هستند که نقش حیاتی در سیستم بهداشتی دارند. با توجه به اهمیت شغلی پرستاران، باید در کنار شایستگی بالینی، توانایی های اخلاقی برای ارایه مراقبت مناسب و حرفه ای داشته باشند. لذا پژوهش حاضر نیز باهدف تعیین تاثیر آموزش کدهای اخلاقی به شیوه ی سخنرانی بر عملکرد اخلاقی دانشجویان پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی ارومیه در سال 1398 انجام گرفت. مواد و روش کار: پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه تجربی که به صورت سرشماری 83 نفر از دانشجویان پرستاری ترم های شش و هشت مشغول به تحصیل در سال 1398 انتخاب و به دو گروه کنترل (ترم 6) و سخنرانی (ترم 8) تقسیم شدند. قبل از شروع مداخله پیش آزمونی از هر دو گروه با استفاده از پرسشنامه عملکرد اخلاقی به عمل آمد. برای گروه سخنرانی سه جلسه آموزشی به مدت دو ساعت در رابطه با کدهای اخلاقی صورت گرفت. در گروه کنترل هیچ آموزشی صورت نگرفت. بعد از اتمام دوره و دو ماه بعد مداخله، پرسشنامه مذکور توسط دو گروه مجددا تکمیل شد. داده های توسط افزار SPSS 16 و آزمون های آماری کای دو اسکویر، تی تست مستقل، آنالیز واریانس تکرار شونده و من ویتنی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: نتایج این مطالعه نشان داد که قبل از مداخله تفاوت آماری معنی داری ازنظر میانگین نمره عملکرد اخلاقی بین دو گروه آموزش کدهای اخلاقی با روش سخنرانی و کنترل وجود نداشت (354/0= P)، اما بلافاصله و دو ماه بعد از آموزش کدهای اخلاق با روش سخنرانی، میانگین نمره عملکرد اخلاقی در گروه مداخله و کنترل به طور معنی داری افزایش یافته بود (001/0

محور مباحث در کدهای اخلاق حرفه ای پرستاری، مراقبت یا به عبارتی اخلاق در مراقبت های بالینی است، در حالی که محور مباحث در کدهای اخلاق دانشجویان پرستاری، آموزش است. به نظر می رسد تدوین کدها یا آیین های اخلاقی دانشجویان پرستاری با مضمون اخلاق در محیط های آکادمیک و آموزشی، شبیه به آنچه اکثر دانشکده های پرستاری کشورهای دیگر برای دانشجویان خود تدوین کرده و به عنوان راهنمای عملکردی به آن ها آموزش داده و ایشان را بر آن اساس مورد ارزشیابی اخلاقی قرار می دهند، لازم می باشد. در واقع این کدها راهنمایی برای توسعه فردی پایه های اخلاقی در دانشجویان پرستاری بوده و حتی نبایستی به شدت به محیط دانشگاهی یا بالینی آن ها محدود شوند، چرا که می توانند به جامعیت فردی و حرفه ای ایشان کمک نمایند.